Ik zie, ik zie wat jij niet ziet…

Als iemand je vraagt waar onze ogen voor bedoeld zijn antwoord je waarschijnlijk iets in de trant van ‘bedoeld om de wereld te zien zoals deze is’. Gek genoeg is dit niet helemaal waar. Open deze link maar naar het experimentje van John Sadowski en je zult je ogen (terecht) niet geloven.

Experiment gedaan? Bizar he! Het is een mooi voorbeeld van het principe dat een bepaalde kleur de illusie van een (complementaire) kleur oproept. Hoe dit precies werkt is beter uit te leggen aan de hand van een ander plaatje.

De werking van het oog

Maar eerst een korte uitleg. De lichtgevoelige cellen waarmee ons netvlies bedekt is bestaan uit kegeltjes en staafjes. Kegeltjes werken het beste bij fel licht en staafjes als het donker is. De kegeltjes kunnen worden verdeeld in drie soorten met allemaal een ander fotopigment. Ze reageren alle drie het sterkst op één van de kleuren rood, groen of blauw (trichromatisch zicht). Elke kleur (dus ook roze of bruin) lokt activiteit uit bij elk van de kegeltjes maar de specifieke combinatie definieert de kleur van het licht dat in onze ogen schijnt.

Wist je dat kleurenblindheid ontstaat doordat één of meer van de soorten kegeltjes minder goed, of helemaal niet werkt?

Nu wordt onze perceptie van kleuren naast de werking van deze kegeltjes ook bepaald door het feit dat bepaalde kleuren in onze beleving complementair aan elkaar zijn. Rood en groen zijn complementair aan elkaar net als wit en zwart, en blauw en geel. Iets kan onmogelijk geelachtig blauw zijn bijvoorbeeld. Dit komt omdat de kegeltjes in onze ogen die lichtstralen opvangen en doorsturen naar de hersenen dit doen via kanalen die slechts één van de twee kleuren (dus geel of blauw) doorgeven. En dit verklaart de illusie: wanneer je illusie vlaklang genoeg (30 seconden) naar een rood oppervlak kijkt raken de rode componenten van het rood-groene kanaal uitgeput. De groene componenten blijven onveranderd want deze worden niet gestimuleerd. Wanneer je je ogen nu op een wit vlak richt (wit stimuleert alle componenten) reageren de groene componenten sterker dan de vermoeide rode componenten waardoor je zicht groen neigt.

Hoe illusies werken

Er zijn naast deze voorbeeldjes nog talloze andere situaties te noemen waaruit blijkt dat wij de wereld helemaal niet zien zoals deze is. De figuur hieronder is zo’nillusie driehoek voorbeeld. We zien een driehoek die er helemaal niet is, de uitgesneden hoekjes in de rondjes geven ons slechts dat idee. Onze hersenen vullen de gaatjes op. Dit lijkt onbelangrijk als het gaat om een driehoek maar het is wel zo fijn dat we een leeuw herkennen als hij deels achter een boom staat. Het concept kleurconstantie zorgt ervoor dat wij één kleur in verschillende situaties als dezelfde ervaren. Zo is het voor ons heel fijn dat we onze rode jas herkennen in verschillende situaties; niet alleen bij het van huis gaan maar ook als we deze uit de garderobe van de kroeg moeten vissen.

Dus…

Al deze bevindingen hebben de wetenschapper David Marr aan het denken gezet en hij kwam tot de conclusie dat ons visuele systeem niet gemaakt is om weer te geven hoe de wereld is, maar dat ons zicht een proces is dat een beschrijving van de wereld maakt die nuttig voor ons is en die irrelevante informatie wegfiltert.

 http://www.johnsadowski.com/big_spanish_castle.php, L. Workman, W. Reader, Evolutionary Psychology, Cambridge University Press, 2008, M. Brysbaert, Psychologie, Academia Press, 2009
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s